Inleiding

Middeleeuwse Rivieraak

Op deze pagina wordt wat meer verteld over dit unieke project. Inmiddels is het archeologisch onderzoek naar deze vondst afgerond. Er verscheen een rapportage opgemaakt door archeologisch onderzoeksbureau Raap uit Weert. Uit deze rapportage bleek dat de bomen voor deze Rivieraak waren gekapt in het tweede of derde kwart van de twaalfde eeuw. Het betrof een platbodem met een lengte van minimaal 15 meter en een breedte van 3,15 meter. Het kan niet anders dan dat de gevonden mergelblokken de lading betroffen. De mergel werd gewonnen in Zuid-Limburg en in die tijd werd deze gebruikt voor de bouw van kastelen, kerken en huizen. Een stukje van de historische Maasvaart dat van grote economische betekenis was voor Limburg wordt hier blootgelegd.

Per 1 augustus 2025

Project gestart

De uitvoering van het project 'Middeleeuwse Rivieraak' is gestart. Inmiddels zijn de organisaties die ons steunen hiervan op de hoogte gebracht. Gestart is met het regelen van het conserveren van de houten scheepsresten, hetgeen ongeveer 2 jaar in beslag zal nemen. De offerte van Restauratieatelier Restaura in Heerlen is hiervoor ondertekend door het bestuur. Gedurende de komende 2 jaar zullen we verder gaan met de voorbereidingen voor dit project. Indien de conservering van het hout is afgerond kunnen we dan de expositie direct gaan bouwen. We hopen deze te kunnen openen eind 2027.

Heeft u informatie over de scheepvaart in de middeleeuwen en denkt u dat ons dat kan helpen? Stuur een e-mail naar MBM-onderzoek@hotmail.com en er wordt met u contact opgenomen.

Projectteam 'Middeleeuwse Rivieraak'

Maasvaart

Handel betekent varen

Mensen vestigden zich van oudsher langs een rivier. De rivier zorgde voor drinkwater, waswater, viswater en je kon er personen of goederen over vervoeren. De eerste sporen van bewoning langs de Maas stammen uit 250.000 jaar geleden te Maastricht. In de prehistorie gebruikte men uitgeholde boomstammen om mee te varen. Later werden de vaartuigen van gezaagde planken gemaakt. De oudste houten vaartuigen van planken die in Nederland zijn gevonden stammen uit 100 na Chr., platbodems van 27 en 34 meter lang. De restanten van onze Rivieraak zijn op dit moment de oudste en ook enige houten scheepsresten van een houten schip gevonden in Limburg. Uit oude tolboeken blijkt dat in de middeleeuwen er een levendige handel plaatsvond in allerlei goederen, zoals hardsteen, mergel, hout, vis/vlees, wijn, granen en allerlei gebruiksvoorwerpen. De Maas was toen de A2 van Limburg. De Maasvaart was door de grilligheid van de rivier niet zonder gevaar. Soms was er te weinig water en soms te veel. Stroomversnellingen en grindbanken zorgden voor het nodige ongemak. Men voer met open schepen en overnachten en eten deed men veelal in zogenaamde scheepsherbergen. Om de haverklap moest er gestopt worden om tol te betalen aan kasteelheren en andere machthebbers. De hoge toltarieven zorgden ervoor dat de 'klassieke' Maasvaart in de 18e eeuw volledig in verval raakte.

Constructie

Hout, ijzeren nagels en breeuwsel

De Rivieraak was gebouwd van eikenhout, afkomstig uit de Ardennen of de bossen in Noord-Frankrijk. Het betroffen kimplanken, vlakplanken, huidplanken en spanten met een totale oppervlakte van ongeveer 6 m2. De Rivieraak was dus niet vompleet en van een voor- of achterschip werd niets gevonden. De planken werden in die tijd met de hand gezaagd waardoor ze niet helemaal recht waren. Kieren werden dan ook opgevuld met breeuwsel dat bestond uit een mengsel van haren en mos. Het breeuwsel werd vastgezet met sintels, waarvan er ook enkele zijn gevonden. De verbindingen werden gemaakt door gaten te boren in het hout en er houten pennen in te slaan. De spanten moesten zorgen voor de sterkte van de constructie. De hoekspanten werden uit een boom gezaagd. In Nederland zijn met name rond Utrecht en in Zuid-Holland meerdere soortgelijke vaartuigen gevonden die vrij compleet waren. Hiernaast staat een tekening van hoe de Rivieraak eruit gezien moet hebben.

Uit het grind opgediept

Eikenhout

De Maasvaart is een stukje geschiedenis dat in ons museum een plekje hoort te krijgen. In de kelder is nu een expositie ingericht die het verhaal vertelt van de grindwinning in Limburg, die een grote invloed heeft gehad op het landschap en de ontwikkeling van Midden-Limburg. In deze expositie wordt een stukje ingeruimd voor de Maasvaart, waarbij de scheepsresten van de Middeleeuwse Rivieraak het middelpunt vormen.

Inmiddels is er een plan gemaakt, zijn offertes opgevraagd en zijn we begonnen met fondswerving. De titel zoals die hierboven staat kan haast niet toepasselijker. Er zullen foto's/tekeningen te zien zijn en voorwerpen die je in die tijd zoal kon aantreffen op zo'n schip. Er zal uitleg gegeven worden over het varen, de handel, de scheepsbouw en het leven uit die tijd. Er zal een levensechte pop/beeld, gekleed als middeleeuwse schipper te zien zijn, die een handeling uitbeeldt uit die tijd. Kortom, het wordt het een unieke expositie.